به قلم نيك كولاكوفسكی - اوت 2005

خيلی ها عقيده دارند اگر همه جهان به يك زبان سخن ميگفتند، دنيا جايی بسيار آرامتر و با صلح و صفا ميبود. دانشمندان دانشگاه كارنگی ملون در پيتسبورگ ، شهری كه ريشه های صنعتی ايالت پنسيلوانيا در آنجا نضج گرفت، با همكاری سه كمپانی فن آوری دقيقا مشغول انجام همين كارند و ميخواهند همين هدف را بدست آورند. دقيقتر بگوييم، آنها يك رايانه دستی قابل حمل ساخته اند كه انگليسی را به زبانهای ديگر، و بر عكس، ترجمه ميكند. شما تكمه ای را بر اين دستگاه فشار ميدهيد، جمله ای را ادا ميكنيد، و ترجمه آن به زبانی ديگر فورا از بلند گوی دستگاه پخش ميشود.
البته هنوز مشكلاتی وجود دارند. در حال حاضر و در مرحله آزمايشی فعلی تنها 80 درصد از ترجمه ها دقيق هستند. از آن مهمتر، دستگاه فعلا موقعيت های پزشكی را ترجمه ميكند. شما ميتوانيد از دستگاه استفاده كنيد كه از كسی مثلا بپرسيد آيا پايش درد ميكند، يا اينكه آيا نسبت به چيزی آلرژی دارد ... ولی هنوز نمی توانيد سفارش غذا در رستوران بدهيد، يا آدرس محلی را از شخصی بپرسيد. محققين اميدوارند بزودی دستگاه های آتی ترجمه الكترونيكی قادر شوند به مردم در شرايط پيچيده تر و سريعتری از موقعيت های چند زبانه، مثلا در المپيك 2008 در پكن، كمك كنند.
آلن بلاك ، دانشيار پژوهشی در دانشگاه كارنگی ملون، ميگويد در حال حاضر ترجمه انگليسی به عربی و بالعكس بعنوان برنامه آزمايشی اين دستگاه پيشرفت طبيعی و خوبی داشته است. او اضافه ميكند : " گرچه تا بحال با 15 الی 20 زبان مختلف كار كرده ايم، اما تا اينجا هرگز با عربی كار نكرده بوديم. ما ميخواستيم با بكار بردن زبان جديدی تجربه نويی انجام دهيم."
يكی از مشكلاتی كه تيم محققين او به آن بر خوردند اين بود كه از كدام يك از لهجه های موجود عربی برای اينكار استفاده كنند. بلاك ميگويد : " ميخواستيم يك لهجه بخصوص را بكار بريم و لهجه مصری را برگزيديم زيرا تعداد زيادی مصری در محيط كارمان وجود داشتند كه بر روی اين پروژه كار ميكردند. بعلاوه كلی ايستگاه های تلويزيونی به عربی مصری برنامه پخش ميكنند، و اين امر كار را سهل ميكرد و زبان را در دسترس قرار ميداد."
اين دستگاه از نظر اندازه كوچكش نيز به نوعی تازه يافت و بديع به حساب می آيد. بلاك تعريف ميكند چطور در درگيری های اخير يوگوسلاوی او موفق به ساخت يك سيستم دو زبانه انگليسی/ كرواسی شد كه منتها نياز به حد اقل يك لپ تاپ داشت تا قابل بهره برداری باشد. او اضافه كرد: " ما برای مردم آنجا فيلم نامه مينوشتيم و موقعيت هايی را توصيف ميكرديم تا طرز كار آنرا بياموزند: مثلا " ميخواهيد به روستا برويد اما پل منفجر شده است. از اهالی محل بپرسيد چگونه به آنجا برويم؟" "البته به خوبی يك انسان مترجم نبود، اما بهر حال بهتر از فرياد كردن و اشاره كردن بود."
و اينك فن آوری آن به مراتب بهتر شده است. " از سال پيش تا كنون خروارها مطلب جديد بدست آمده"، رابرت پالم كيست، مدير عامل شركت سپيچ گير ميگويد؛ شركتی كه ضمنا لوازم سخت افزاری ترجمه نيز ميسازد. او پيش بينی ميكند كه تا پايان سال جاری كليه سيستمهای ساخت شركتش توان ترجمه به عربی را خواهند داشت.

مصارف ديگر

يكی از برنامه های جالب ترجمه كه در حال حاضر توسط سپيچ گير ساخته شده كامارا يا دوربين نام دارد. عكس شيی يا كسی را با نامی به الفبايی نا آشنا --- مثلا حروف تجاری و آگهی ژاپنی --- نشان دستگاه ميدهيد و كامارا از طريق اصلاح خطوط متنافر و تشخيص لبه های كار متن را از عكس استخراج كرده، آنوقت اقدام به ترجمه متن ميكند.
سپيچ گير در ضمن يك مدل مترجم سخن – به – سخن شبيه دستگاهی كه در حال حاضر تيم الن بلاك ميسازند در دست ساخت دارد. پالم كيست ميگويد تفاوت دستگاه ما با مدل اينتراكت سپيچ گير در اين است كه، " شما عملا هر چه را ميخواهيد از يك مجموعه 150000 كلمه ای كه در حافظه دارد ميگوييد، و دستگاه آنرا ترجمه ميكند. اينتراكت در هر آن با حافظه ای به قدرت 150000 كلمه بسراغ جمله شما می آيد، آنرا ميشنود و بر اساس جمله بندی و كلماتی كه استفاده كرده ايد آنچه را گفته ايد ترجمه ميكند." دستگاه با ياری گرفتن از متن و نحوه كاربرد دستور زبان، ميان كلمات هم صدا كه معانی مختلف دارند تفاوت ميگذارد: درست و نوشتن [ رايت]، يا حتی ميان "رايت" (مثل دست راست) در مقابل "رايت" ( مانند پاسخ درست).
تيم الن بلاك اما از طريق الگوها و جملات قالبی كار ميكند. بلاك ميگويد : " ما هفتصد يا هشتصد قالب پيش ساخته داريم. قالب ها چيزی شبيه اين هستند: "آيا ... درد ميكند؟" كلمات در اين جمله تعويض و جايگزين ميشوند: مانند دست، بازو، پا ... و نيز شدت و ضعف درد. طرف مقابل عربی فعلا دارای حدود سيصد قالب يا الگوست. به اين قالب ها قواعد دستوری و تكنيك های آماری اضافه ميشوند." يكی ديگر از توليدات سپيچ گير بنام انترپرت نيز "پايگاه داده اي" به ظرفيت صدها هزار جمله دارد، اما اينتراكت متكی به ترجمه از پيش ساخته نيست. اگر ترجمه ای نادرست بود، اينتراكت خود متوجه ميشود و جمله را مجددا ترجمه ميكند. لكن سپيچ گير هنوز به ترجمه عربی، كه يكی از زبانهای مشكل برای يادگيری و ترجمه است، نپرداخته است.
در اين حين شركتهای ديگری نيز به اين بازار داغ ترجمه وارد شده اند. برنامه ريزی نرم افزاری برای اين دستگاه های ترجمه وابستگی به زبان شناسی دارند، يعنی اينكه با صرف وقت بيشتر آنها را ميتوان مناسب يك سری زبانهای ديگر تهيه كرد. شركت آی. بی. ام. در حال حاضر مشغول تهيه يك مترجم الكترونيكی چينی / انگليسی است. شركت اس. آر. آی. بين الملل نيز در حال كار بر روی دستگاه پشتو / انگليسی است.
البته هنوز راه درازی در پيش است كه يك دستگاه مترجم كامپيوتری دستی بتواند جای يك مترجم زنده را بگيرد؛ يا اينكه كسی بخود زحمت بدهد از اين طريق زبان جديدی بيآموزد. اما با هر زبانی كه اينك مشغول كلنجار رفتن هستيد، ديری نخواهد پائيد كه اختراعات جديد شما را از شر ترجمه كردن سنتی آن خلاص خواهد كرد --- بشرطی كه البته بموقع در آن باطری بگذاريد.


ستون فرعی
ترجمه الكترونيكی

ترجمه الكترونيكی ديگر چيزی نيست كه تنها مختص آزمايشگاه های علمی و دانشگاهی، و يا شركت های تجاری خاص و برگزيده ای باشد. دنيای امروز سريعا چند زبانه ميشود و بيش از هر زمان نياز دارد امور خود را در شرايط گوناگون به چند زبان مختلف انجام دهد. ذيلا چندين فرآورده مختلف در اين زمينه --- از كوچه و بازار گرفته تا وب و اينترنت --- كه دارند طرز تماس و ارتباط زبانی مردم را دگرگون ميكنند، معرفی ميشوند.

مترجم پاسخگو با صدا (وی. آر. تی.) : هر روز بيشتر از روز قبل پليس آمريكا خود را در تماس با مردم و جوامعی می بيند كه نميتوانند به انگليسی تكلم كنند. اين امر تعجب آور هم نيست چون تقريبا از هر 10 نفر آمريكايی يك نفر در منزل خود زبان ديگری را صحبت ميكند. اين امر ميتواند شرايط دشوار و گاه خطرناكی را موجب گردد. برای حل اين مشكل شركت تكنولوژيهای امواج همبسته واقع در كاليفرنيا مترجم پاسخگو با صدا (وی. آر. تی.) را ساخته است. يك كامپيوتر كوچك دستی كه به فانسخه مامور پليس آويزان است، و صدای انگليسی را از ميكروفون كوچكی روی يقه مامور دريافت ميكند و سپس آنرا ترجمه و از دستگاه پخش ميكند. بجای ترجمه لغت به لغت دستگاه مفهوم كلی جمله پليس را ترجمه ميكند. دستگاه در حال حاضر 150 جمله روزمره پليس را در حافظه دارد، مانند: "دستهايت را بالای سرت بگير" ، " اگر اسپانيولی صحبت ميكنی، سرت را تكان بده." اين فن آوری هنوز در مرحله آزمايشی ميباشد، لكن هم اكنون نيز توسط ادارات پليس نشويل تنسی و اوكلند كاليفرنيا مورد استفاده قرار دارد.

ماهی بابل : شركت آلتا ويستا يك برنامه نرم افزاری كوچك بنام "مترجم ماهی بابل" را در تارنمای در معرض متقاضيان قرار داده است. جمله ای را (تا حد اكثر 150 كلمه) تايپ ميكنی، سپس زبانی را انتخاب ميكنی (از چينی گرفته تا آلمانی، و روسی ...)، و تكمه "ترجمه كن" را كليك ميكنی. اين برنامه ضمنا كمك ميكند صفحات و مطالب تارنما را كه به زبان ديگريست ترجمه كنيد. معذالك ترجمه هنوز خيلی روان نيست، و برای استفاده با كسی كه زبان مادری اوست مناسب نيست. تارنما های ديگری نيز مانند ليكوس ... نيز خدمات ترجمه ای مشابهی را ارائه ميكنند.

نرم افزار رايانه ای: شركت هايی مانند سيستران نرم افزارهايی را ميفروشند كه صفحات وب در اينترنت، ای. ميل، چت يا گفتگوی اينترنتی مقالات و اسناد را از يك زبان به زبان ديگر ترجمه ميكنند. اين نرم افزار بدرد شركت های كوچك و افرادی ميخورد كه نمی توانند يك مترجم تمام وقت را استخدام كنند. همراه نرم افزار فرهنگ های لغت مربوطه و ارتباطات لازم با دفتر مايكرو سافت نيز بصورت رايگان عرضه ميشوند. يك مشكل موجود كه البته طبيعی هم ميباشد اينست كه حتی يك رايانه گران قيمت مترجم نيز نميتواند با يك انسان مترجم رقابت نمايد. مشكل ديگر اينست كه اغلب توليد كنندگان يك سری كامل زبانهای قابل ترجمه را با هم ميفروشند، در حاليكه همه آن زبانها مورد نياز شما نيستند.