نوشته نيدال ام. ابراهيم
سر و كار با اچ. آی. وی. و ايدز هرگز كار آسانی برای هيچكس نبوده، نه برای دانشمندی كه سعی دارد ويروس ايدز را كنترل و محدود كند، و نه برای آدم معمولی كه از ابتلا به عفونت بيمناك است. در حاليكه سه دهه از اطلاع عامه مردم از اين ويروس ميگذرد، و با اينكه در حال حاضر بيش از 40 ميليون نفر در سراسر گيتی به اين ويروس مبتلا هستند، امسال احساس ديگری، سوای ترس و نگرانی در ميان كسانی كه با بيماری زندگی ميكنند و يا در پی درمان آن هستند، پيدا شده و آن اميد است. اين تم اصلی روز جهانی ايدز در سال جاريست كه در اول دسامبر برگزار خواهد شد.
روز جهانی ايدز كه در 1988 از جانب سازمان ملل نام گزاری و سالانه برگزار شد بيشتر مراسمی است برای يادآوری نام و خاطره كسانی است كه در سال قبل به صف طولانی قربانيان اين بيماری فراگير پيوستند و در عين حال هشداريست به جامعه جهانی كه تلاش بيشتری برای جلوگيری از اشاعه بيماری و انجام تحقيقات گسترده تر و عميقتر بعمل آورد. مراسم سالانه در ضمن وسيله ايست برای آموزش مردم در مورد ايدز، و تلاش مجريان برنامه برای از بين بردن انگ و ننگ بيماری و كسانی كه به آن مبتلا شده اند.
اين مراسم كه در سراسر گيتی برگزار ميشود، بقول دكتر دزموند جونز، مدير دفتر ايدز سازمان ملل (يون ايدز) در نيو يورك، "توجه جهانيان را معطوف به مبارزه با اين اپيدمی كرده و موقعيت كسانی را كه خود را وقف مبارزه با اين بيماری كرده اند برجسته مينمايد، و انرژی ديگرانی را كه كماكان در اين راه ميكوشند عليه ايدز شارژ ميكند."
دكتر جونز اضافه ميكند: " امسال مراسم توانسته است جنبه مثبت و انرژی زايی بخود بگيرد، و ما از اين جلوه جديد بعنوان فرصتی برای پيشرفت و اميدواری بيشتر استفاده ميكنيم. و اين عصاره و اساس تفاوت مراسم امسال با سالهای پيش است كه توجه و تمركز ما عمدتا بر يادآوری قربانيان اين بليه بود.
پنج سال پيش، جامعه جهانی طرح گسترده ای را برای جنگ با اين ويروس در دستور كار خود قرار داد. امسال، روز جهانی ايدز با شعار "وفای به عهد" وارد ميدان شده و سعی دارد آن تلاش اضافی لازم را برای جامعه بين المللی فراهم كند تا از عهده انجام تعهدات خود بر آيد. در حاليكه كه ايالات متحده اعلان كرده با برنامه های بيشتر و گسترده تری به جنگ اپيدمی خواهد آمد، ساير كشورها در اين نبرد عقب مانده اند. اين نظر دكتر مارك ديبول، قائم مقام هماهنگ كننده كل ايدز جهانی ايالات متحده و رياست تشكيلات پزشكی رئيس جمهور برای برنامه امداد فوری ايدز ، می باشد.
دكتر ديبول ادامه ميدهد: " بنظر من مسئله در اين خلاصه ميشود كه تعهداتی مورد قبول واقع شده، و حالا آن وعده ها می بايد وفا شوند. لازم است يك واكنش قوی و واقعا جهانی نسبت به موضوع ارائه شود. ايالات متحده بيش از نيمی از كل اعتبار بين المللی اچ. آی. وی. / ايدز را تقبل نموده، بنابر اين نياز بزرگی وجود دارد كه ساير ملل نيز همپای آمريكا بر تعهداتشان بيافزايند."
عفونت
عليرغم برنامه های آموزشی مفصلی كه طرح و تدارك ديده شده كه ايدز را كاهش دهد، باز در سال گذشته 5 ميليون نفر ديگر در جهان مبتلا به ويروس ايدز شدند. آفريقای زير منطقه صحرا بيش از هر جای ديگر در معرض آلودگی قرار گرفته، و بيش از 60 در صد مبتلايان جديد به ايدز در اين منطقه زندگی ميكنند.
برای چاره جويی و مبارزه با خطر افزوده، هزينه ها را تا سقف 6.2 ميليارد دلار افزايش دادند. بنا بر آمار يون ايدز، ايالات متحده پرداخت نيمی از مبلغ مزبور را تقبل نموده است.
لكن برای كارآيی بيشتر، دكتر جونز معتقد است كه كل هزينه جهانی می بايد طی چند سال آينده به بيش از دو برابر افزايش يابد. او ميگويد : " در محاسبات اخيرمان به اين نتيجه رسيديم كه تا سال 2007 بايد رقمی در حدود 15 ميليارد دلار هزينه كنيم، و اين رقم همپا با بهبود سيستم های درمانی و پوشش بيشتر بيماران و برنامه های پيشگيرانه، احتمالا بالاتر نيز خواهد رفت." طبق برآورد يون ايدز، اين رقم ممكن است به 22 ميليارد دلار در سال 2008 برسد؛ تا برنامه های پيشگيری و درمانی را كلا در بر گيرد.
درست است كه رسيدن به اين هدف دشوار است، اما دكتر جونز اميدوار است كه ابعاد وحشتناك اپيدمی مردم را قانع كند كه بايد بيشتر خرج كنند.
سهم كمك ايالات متحده
در حاليكه مردم در سراسر دنيا به بزرگداشت روز جهانی ايدز می پردازند، يكی از عوامل اميدوار كننده --- داروها و درمانهای جديد كه ميتوانند عمر افراد مبتلا را برای سالها و حتی ده ها سال طولانيتر كنند --- خود موجبات دلهره و وحشت جماعت را فراهم كرده اند. سازمان بهداشت جهانی گزارش كرده است كه در سال 2002 از 4.1 ميليون ايدزی در منطقه زير صحرای آفريقا تنها 50000 قادر بدريافت داروی ضد ويروس ايدز شدند. دسترسی به دارو و درمان برای ايدز همچنان بصورت مشكلی لا ينحل باقی مانده است.
در اقدامی كه نمايانگر تلاش آمريكا برای ريشه كن كردن ايدز می باشد، پرزيدنت بوش دست به اقدامی عظيم برای در دسترس نهادن گروه داروهای درمان ايدز زد و بخصوص آنها را قابل دسترس تر برای كشورهای جهان سوم، بويژه در آفريقا، كرد. اين برنامه سعی دارد ظرف يك دوره 5 ساله امكانات دارويی و درمانی را برای همه گسترش دهد و به اين منظور 15 ميليارد دلار اختصاص داده كه شامل برنامه های خاص دو جانبه در بيش از 120 كشور ميشود.
اين برنامه كه در ژانويه 2003 به اجرا گذارده شد و بنام "برنامه اضطراری برای امداد ايدز" شناخته شده، بنا به اعلام وزارت خارجه "تا كنون كمك دارويی و درمانی به بيش از 235000 مرد، زن و كودك در 15 كشور آفريقايی، آسيايی، و منطقه كارائيب رسانده است. بيش از 230000 نفر از امداد شدگان در منطقه زير صحرای آفريقا زندگی ميكنند."
دكتر ديبول، كه پيش از شغل فعليش در بخش نيروهای برنامه ريز و توسعه "برنامه اضطراري" كار ميكرد، اين اقدام را يكی از موفقيت آميز ترين گامها برای مبارزه عليه ايدز ميداند. برای اين برنامه آمريكا 2.4 ميليارد دلار در سال 2004 و 2.8 ميليارد دلار در 2005 هزينه كرده است. هم اينك لوايحی در كنگره در دست بررسی است كه مبلغ 3.2 ميليارد ديگر را برای سال آتی پيش بينی كرده است.
او ميگويد: " اين برنامه بزرگترين اقدام در تاريخ پزشكی برای مبارزه با يك بيماری خاص است"، و هدف آن اهدا دارو و درمان به بيش از 2 ميليون نفر ميباشد."
نكته مهم اينست كه تلاش ايالات متحده طوری برنامه ريزی شده كه اعتبار و داروهای مربوطه از طريق گروه های محلی در هر كشور بدست نيازمندان خواهد رسيد و به اين ترتيب گروه های مزبور راهبرد اين طرح را، با توجه به بهترين شيوه های درمانی و متناسب با فرهنگ و ويژگيهای اجتماعی آن كشور، بر عهده خواهند گرفت.
تغييرات
يكی از عمده ترين مسايل مربوط به پيشگيری از ايدز اينست كه مردم را متوجه كنيم كدام تغييرات رفتاری برای احتراز ويروس لازم است. دكتر ديبول ميگويد: " اغلب مردم امروزه ديگر راجع به ايدز آگاهی كافی دارند، و ميدانند چگونه شيوع پيدا ميكند، لكن مشكل اينجاست كه نميتوان آنها را قانع كرد رفتار خود را تغيير دهند. ... بهمين دليل است كه ما از گروه های محلی و ملی مدد ميگيريم."
در موزامبيك برای يك جمعيت 19 ميليون نفری تنها 600 پزشك وجود دارد، لذا برنامه های پيشگيری از هر جهت حياتی هستند، زيرا درمان بيماران عملا غير ممكن است. دكتر ديبول ميگويد : " بنابراين بايد راهكاری را در آنجا بكار برد كه اختصاصا برای آن كشور تدارك شده است. كشورهای زيادی هستند كه زمينه و زير بنای لازم را دارا هستند لكن تنها به استراتژی محلی و بومی نياز دارند تا برنامه را پياده كرده و گسترش دهند."
دكتر جونز از سوی ديگر معتقد است با اينكه قدمهای بلندی در مبارزه با ايدز برداشته شده، اما چالش عمده ای كه هنوز سر سختانه باقی مانده تعصب و انگی است كه مبتلايان به ايدز هنوز با آن روبرو هستند. و ادامه ميدهد : " اولين چالش --- و چالشی پايدار كه از اولين روز اپيدمی مردم با آن روبرو هستند --- بدنامی، خجالت، و تبعيضی است كه هر بحث در مورد ايدز را همراهی ميكند و در خود می پيچد."
بعضی كشورها قويا به جنگ اين انگ و ننگ رفته اند و توفيقهايی نيز داشته اند، لكن برخی كشورهای ديگر هنوز از قافله عقبند و چوب همين موضوع را ميخورند. از بسياری جهات كشورهای خاورميانه جزو اين دسته اخير می باشند.
دكتر جونز ميگويد: " قدر مسلم در آفريقای زير صحرا اراده و تعهد سياسی برای مبارزه وجود دارد. ايدز بطور عادی و معمول در كنفرانس سران آن كشورها مطرح شده مورد بحث قرار ميگيرند. ... مردم عادی نيز از رهبران خود پيروی كرده با موضوع بطور عادی برخورد ميكنند." ساير كشورهای آلوده در آمريكای لاتين و منطقه كارائيب نيز اراده سياسی خود را برای مبارزه همه جانبه با مشكل بنمايش گذارده اند.
در مغرب [مراكش] و خاور ميانه، كه آلودگی نسبتا هم كمتر است، و بيشتر در گروه های حاشيه ای جامعه ديده ميشود، امدادگران ايدز ميبايد با احتياط فرهنگی بسيار گام بردارند و پيام خود را با ظرافت القا نمايند. دكتر جونز اضافه ميكند : " انكار قضيه و يا برخورد با آن از ديد قضايی و پليسی مشكلی را حل نمی كند."
بحث و بررسی
البته برنامه توسعه سازمان ملل بر يك تلاش همه جانبه در خاور ميانه نظارت ميكند تا تابوی موجود در جامعه را در خصوص صحبت و بحث در مورد ايدز و اچ. آی. وی را از ميان بردارد.
و اين امری سخت ضروريست. در سنوات اخير تمامی كشورهای عربی افزايش چشمگيری در تعداد مبتلايان به ايدز گزارش كرده اند. حدود 540000 نفر در خاور ميانه و شمال آفريقا مبتلا به ويروس ايدز شده اند؛ و حدود 28000 نفر از آنان در سال گذشته در گذشتند، در حاليكه نزديك به 92000 نفر ديگر در همان سال مبتلا شدند.
در حاليكه در گذشته برخی كشورها از گزارش نرخ و تعداد مبتلايان به ايدز خود ابا داشتند، و اينك بسمت روشنگری و باز كردن مسئله بپيش ميروند، معذالك هنوز به تشويق و روشنگری بيشتری نياز است. اخيرا يو. ان. دی. پی بهمراه يون ايدز و انجمن تونسی مبارزه با ام. اس. تی. سيدا كارگاهی در تونس بر پا كردند كه نمايندگانی را از سازمانهای جامعه مدنی (سی. اس. او.) از 14 كشور عربی را در خود جمع كرد تا نسبت به افزايش توان رهبری و مديريتی خود كمك كرده كار در اين زمينه را خواه در شبكه ملی و نيز شبكه منطقه ای بهبود بخشند.
"هدف ما اينست كه تصميمات جمعی خود را تحت رهبری كارآ در منطقه قرار دهيم"، از وليد بداوي ، مشاور برنامه ريزی منطقه ای يو. ان. دی. پی. اداره منطقه ای دول عرب ، نقل قول شده است؛ و ادامه داده :"ما مايليم سی. اس. او. ها بهتر از قبل مجهز و آماده شده و موقعيتی فعال در اين خصوص اتخاذ كنند و پيشگام جلوگيری از شيوع ايدز شوند. منطقه ما ميتواند و بايد سعی كند اين فاجعه مصيبت بار را كه اثر مخرب بر توسعه و پيشرفت ما دارد، و در ساير نقاط جهان بيداد كرده است، جلوگيری نموده از ميان بردارد."
دكتر لی يونگ ووك مدير كل سازمان بهداشت جهانی در كنفرانس كميته منطقه ای مديترانه شرقی كه در ماه سپتامبر برگزار شد گفت : " دورنمای جمعی ما برای دهه آتی نشان ميدهد كه سلامتی متاثر از عوامل متعدديست كه بسياری طبيعت غير پزشكی دارند. مسايل اجتماعی، زيست محيطی، اقتصادی و سياسی، مانند فقر، بيسوادی، حقوق مالكيت فكری و اختراعات، توافقهای تجاری ... همه نقش پيچيده و مهمی در سلامت يك ملت ايفا ميكنند. عوارض منفی آنان خود را در شيوع بيماريهای اپيدميك و مزمن بنمايش ميگذارند، و مرگ و مير روز افزون ناشی بيماريهای عفونی مانند ايدز، سل، و مالاريا هزينه سنگينی بر دوش اقتصاد كشور ميگذارند."
برنامه و تلاش پيشگيری ايدز ايالات متحده در خاور ميانه بر مبنی كار از طريق گروه های بومی در محل كه درك بهتری از واقعيات فرهنگی اجتماعی دارند شكل گرفته است. " ما خود داخل كار اجرايی نميشويم" دكتر ديبول اضافه ميكند : " 80 در صد از شركا و همكاران آمريكا در آن كشورها گروه های محلی هستند. كار ما در واقع كمك به اين گروه هاست كه برنامه را درست اجرا كنند."
از آتش در آوردن
يون ايدز و دكتر جونز اميدوارند در نبرد عليه ايدز پيروز شوند و به اين دليل آمار كاهش عفونت را در برخی كشورها بشرح زير اعلام مينمايد:
"من خوشبين هستم ولی به وقت كافی نياز است."، و اضافه ميكند : " ما ميدانيم اپيدمی از كجا شروع شده و پاسخ به اپيدمی در چند سال گذشته چه بوده. از نظر پولی اگر نگاه كنيم در جايی كه 8 سال پيش تنها 300 ميليون دلار هزينه كرديم، حالا داريم 6 ميليارد دلار خرج ميكنيم. لذا اينك ايدز يكی از مهمترين عوامل در برنامه سياسی ماست، در حاليكه تا چند سال پيش كسی اسم آنرا هم نشنيده بود."
بهترين پيشرفت ها را در زمينه مبارزه با ايدز در تايلند، اوگاندا و سنگال بدست آورده ايم؛ در اين كشورها ورق برگشته و شيوع سير نزولی را طی ميكند.
" خبرها بعضا خوبند، اما البته كافی نيستند. اما همين قدر هم نشان ميدهد كه ميتوان كاری در مورد اين اپيدمی انجام داد و ورق را برگرداند. البته فراموش نكنيم كه ايدز هنوز يك نسل ديگر با ما خواهد بود."
دكتر ديبول در عين خوشبينی لحنی محافظه كارانه دارد و ميگويد : " بنظر من مهمترين تغييری كه در سالهای اخير صورت گرفته --- بويژه از زمانی كه پرزيدنت بوش "برنامه اضطراري" خود را اعلام كرد، اميد بوده است. اينك همه جا يك احساس واقعی اميد بروز كرده كه در حال تغيير تمامی داده هاست، و مردم باور دارند كه ميتوان در سطح جوامع مختلف كارهای اساسی كرد. ما از ياس و نا اميدی كامل به قلمروی اميد فراوان و خوشبينی وارد شده ايم.
|
