جان بيورت(1)

مه 2005

موقعيت تنها مدرسه فيلمسازی تاريخ طبيعی در ايالات متحده باور نكردنی به نظر می رسد: قله ها و سبزه زاران مونتانا از آزمايشگاه های علوم مدارس آيوی ليگ(2) در ساحل شرقی آمريكا و يا مدرسه های شاخص فيلمسازی نيويورك و لس آنجلس در نهايت فاصله زيادی دارند. البته با نگاهی نزديك تر، دانشگاه ايالتی بوزمان(3) مونتانا انتخاب بسيار خوبی به نظر می رسد.

رونالد توبياس(4)، بنيانگذار و مدير برنامه فيلمسازی تاريخ طبيعی در گروه رسانات و هنرهای نمايشی می گويد: "اگر می خواهيد از فضای آزاد به عنوان كلاس درس استفاده كنيد كجا بهتر از مونتانا است؟" اين ايالت كه در مرز با كانادا واقع است يكی از غير شهری ترين ايالات كشور به شمار می رود كه با گله های بوفالو و جمعيت فراوان بوميان آمريكايی كامل به نظر می رسد.

شهر بزرگ و قديمی بوزمان در 80 مايلی شمال پارك ملی يلو استون(5) و پنج ساعتی جنوب شرقی پارك ملی گلاسير(6)، دو مورد از برترين گنجينه های صحرا و حيات وحش دنيا قرار دارد. اگر از ذكر نام تعداد فراوان پرنده هايی كه در آسمان اين پارك ها وجود دارند و نيز حيوانات اهلی كه در اين مناطق به دنبال علوفه هستند صرف نظر كنيم می توانيم در بين موجودات اين پارك ها از بوفالو، گوزن الك(7)، گوزن، آنتلوپ(8)، بزهای كوهی، قوچ، خرس خاكستری و خرس قهوه ای، شير كوهی، گرگ و گرگ چمنزار(9) ياد كنيم.

البته گياهان و جانوران در اين محل به پايان نمی رسند. كل پهنه كوه های صخره ای شمال(10) كه دو پارك را به يكديگر اتصال می دهد دارای شگفتی های طبيعی است كه برای تحقيق و فيلمبرداری بسيار مناسب به شمار می رود. در نتيجه مكان و موقعيت اين نخستين مدرسه فيلمسازی از اين دست، نگرانی اول آن به شمار نمی رفت، بلكه نگرانی بسيار اساسی تری وجود داشت.

توبياس، كارگردان و تهيه كننده چيره دست فيلم های مربوط به طبيعت در كانال ديسكاوری(11) می گويد: "ما يك سوال داشتيم. آيا واقعا می شود دانشمندان را به فيلمساز تبديل كرد؟"

تكامل در فيلم
از زمان اقيانوس شناس مشهور ژاك كوستو(12) فيلم های علمی تهيه شده در طبيعت با آنچه توبياس "روايت خدا" می خواند همراه بوده است. صدايی به تماشاگران می گويد كه به تماشای چه چيز مشغول هستند. "اين گونه است، پس خفه شويد و به خدا گوش كنيد تا حقايق را به شما بگويد." بخشی از اين سنت ناشی از آن است كه دانشمندان معمولا از فيلم برای اثبات يك نظريه و پشتيبانی از آن نظريه به وسيله شاهد ديداری استفاده كرده اند و خود هنر فيلمسازی را ناديده گرفته اند.

توبياس معتقد است: "اگر پس از يك فيلم علمی آزمونی برگزار كنيد بيشتر مخاطبان رد خواهند شد. اما به راحتی می توانند دو يا سه تصور را مطرح نمايند." مشكل اين است كه فيلم های علمی بر اساس واقعيت و نه تصور پايه گذاری شده اند."

اين جريان باعث پيدايش موضوعی شده است كه توبياس با توجه به دانش متداول كه می گويد تفكر علمی محصول نيمكره چپ مغز (دقت و محاسبه در طبيعت) است، در حالی كه فيلمسازان از نيمكره راست مغزشان (خلاق و هنری) استفاده می كنند آن را "مناظره نيمكره چپ و راست مغز" می خواند. تفاوت بين اين دو شيوه همواره موجب روابطی متزلزل شده است.

توبياس می گويد: "دانشمندان چشم بند داشته اند و تنها از يك روش فيلمسازی آگاه هستند. آنها پيچيدگی فيلم و چگونگی استفاده از آن را درك نمی كنند. در مقابل آنها فيلمسازان قرار دارند كه پس از اختراع دوربين، علم و تاريخ طبيعی را ناديده گرفته اند، زيرا فاقد پيش زمينه علمی هستند و نمی دانند كدام سوال ها را بايد مطرح كرد. اين برنامه در حال كشف راه هايی برای اتصال اين دو و پيدا كردن راه حل است: "دانشمندان را انتخاب كنيد و به آنها آموزش دهيد كه فيلمساز شوند."

اين برنامه سه ساله از دانشجويان می خواهد كه حداقل دارای كهاد علمی باشند. البته نگاهی بر پذيرش ها نشان می دهد كه هر 60 دانشجو در رده ای بسيار بالاتر از حداقل نياز قرار دارند. 60 درصد آنان دارای ليسانس و 40 درصد ديگر دارای فوق ليسانس هستند و در بين آنان يك پزشك هم وجود دارد. متقاضيان از هاروارد، ييل و پرينستون و نيز دانشگاه های عالی ايالتی مانند دانشگاه تگزاس و دانشگاه واشنگتن به اين مركز سرازير شده اند. اين برنامه همچنين در پی پذيرش دانشجويان بين المللی جهت گرد هم آوردن پيش زمينه های متنوع است كه توبياس آن را برای برنامه ميان شيوه ای ويژگی سالمی می داند.

پروين سينگ(13) برای ساخت "صحراهای كشنده"(14) درباره پلنگ های آدمخوار سرزمينش هند جايزه بخش دانشجويی امی(15) را به خود اختصاص داد. ساير دانشجويان اهل كره، تانزانيا، انگلستان، اسكاتلند و استراليا نيز تجربه های منحصر به فردی را در اين برنامه به وجود آورده اند.

ربودن زندگی
البته تمام فيلمسازان آينده از بين دانشمندان علوم سخت انتخاب نمی شوند. اين برنامه خوشبختانه تقاضای افرادی را كه دارای مدرك علوم اجتماعی هستند می پذيرد و اين امر برای كلی ميتسون(16) موهبتی بوده است.

ميتسون درباره زندگی حرفه ای پيشين خود می گويد: "سابقه من در حقوق محيط زيست عمومی است. اما من قدرت رسانه را ديدم و خواستم كه از فيلم برای حمايت از محيط استفاده كنم."

ميتسون مجبور نشد كه برای چنين استفاده ای از فيلم تا پايان دوره تحصيل صبر كند. او پس از كار كلاسی سال اول برای بخشی از برنامه آموزشی توليد به كوستاريكا رفت تا از يك جشنواره به نام بازی شياطين كوچك(17) فيلم تهيه كند. اين كار فراتر از فعاليتی فرهنگی بود و سياسی نيز به شمار می رفت. ميتسون می گويد: "اين جشنواره جنگ قبيله بروگان(18) را با خارجی ها جشن می گيرد و به زمان فاتحان اسپانيايی باز می گردد. اين داستان به زمان حال نيز مربوط می شود، زيرا هم اكنون مبارزه ای بر ضد ساخت پيشنهادی سدی هيدرو الكتريك در جريان است كه بسياری از زمين های زراعی آنها را تخريب خواهد كرد."

با وجودی كه هنوز برای اعلام نتيجه نهايی زود است به نظر می رسد كه فيلم او و جشنواره موفقيتی را در متوقف كردن ساخت سد به دست آوردند. اما موفقيت برای دانشجويان و فارغ التحصيلان اين برنامه غير منتظره نيست: در سال های اخير كارهای دانشجويان در كانال های سی بی اس(19) و پخش اخبار سی ان ان(20)، "سيكستی مينتس"(21)، "لری كينگ لايو"(22)، نشنال جياگرفيك(23) و ديسكاوری پخش شده است.

توبياس پاسخ اين سوال را كه آيا دانشمندان علوم اجتماعی يا طبيعی می توانند فيلمساز شوند برای خود يافته است: "آنها فيلمسازان بسيار خوبی می شوند."







1. John Byorth
2. Iny League
3. Bozeman
4. Ronald Tobias
5. Yellowstone
6. Glacier
7. Elk
8. Antelope
9. Coyote
10. Northern Rocky Mountain Range
11. Discovery Channel
12. Jacque Cousteau
13. Praveen Singh
14. Killing Fields
15. Emy
16. Kelly Matheson
17. Brugan
18. Play of the Little Devils
19. CBS
20. CNN
21. 60 Minutes
22. Larry King Live
23. National Geographic