بومرنگ. نوعی اسباب بازيست كه بچه ها پرتاب ميكنند كه پس از چند چرخش بسمت آنها باز می گردد. در ضمن واژه مناسب و با مسمی ايست كه طرز زندگی بزرگسالانی را كه مانند بچه ها زندگی ميكنند توصيف ميكند.
برای نمونه به زندگی نورا مصطفی نگاهی می اندازيم؛ مادر 31 ساله ای كه از روی حسن نيت به جمع "بچه های بومرنگ باز" پيوسته است. نورا مادر دو كودك خرد سال است و يك برنامه كاری سنگين (12 ساعت در روز) را بعنوان حسابدار بر دوش دارد. اين برنامه بسيار سنگين زندگی نورا تنها بواسطه زندگی خود و شوهر(و اطفالشان) با پدر و مادر نورا قابل تحمل و اداره ميشود. اين خانواده عرب –آمريكايی مشتی از خروار است و نمونه ايست از تعداد روزافزونی از خانوارهای عرب كه چندين نسل را در بر می گيرد.
مدت مديدی است كه آمريكايی ها بر استقلال هر چه زودتر فرزندانشان تاكيد دارند، بطوريكه پس از ترك آشيانه خانوادگی برای رفتن به كالج و دانشگاه، اغلب نزد پدر و مادر بر نمی گردند. لكن گويا زمانه در حال تغيير است، زيرا تعداد هرچه بيشتری از افراد بزرگسال پس از كالج نزد پدر و مادر بر ميگردند تا با آنها زندگی كنند. طبق مطالعه ای كه توسط اداره آمار ايالات متحده انجام گرفته، خانوارهايی كه از سه نسل يا بيشتر تشكيل شده بين سالهای 1990 و 2000 نزديك به 38 در صد افزايش نشان ميدهد. تخمين زده ميشود كه حدود 18 ميليون آمريكايی بين سنين 18 تا 35 اينك با پدر و مادر و يا پدر و مادر بزرگشان زندگی ميكنند.
غريزه آشيانه نشينی
سنتا، عمده دليلی كه باعث ميشد آمريكايی های بزرگسال با پدر و مادرشان زندگی كنند اين بود كه از آنها در سنين پيری مراقبت كنند. بتدريج كه مردم آمريكا به زندگی سالمتر و درازتر دست می يابند، سالمندان نياز كمتری به مراقبت و كمك فرزندانشان پيدا می كنند. لذا بنظر می آيد كه زندگی خانواری امروز بيشتر بنفع جوانتر ها باشد تا سالمندان خانواده. مصطفی ميگويد : "هم من و هم همسرم هر دو كارهای وقت گير و دشواری داريم و مايل به استخدام پرستار بچه نبوديم."
البته عوامل متعددی باعث افزايش اين موج جديد شده است. به قول الينا فورمن نويسنده كتاب "ملت بومرنگی"، نسل ميانی و تازه بزرگسالان بخانه پدری باز ميگردند تا با پدر و مادر خود زندگی كنند هم بخاطر دلايل مالی و هم اجتماعی. بازار كار پر چالش، افزايش قيمت خانه و محل سكونت، افزايش شهريه و غيره برای آموزش عالی، و مخارج روز افزون ديگر مانند وامهای دانشجويی و كارت های اعتباری ... تنها برخی از عواملی هستند كه انگيزه بازگشت به آشيانه را فراهم ميكنند.
از نقطه نظر اجتماعی، افزايش نرخ طلاق، بالاتر رفتن سن ازدواج ميان جوانان از عوامل ديگری هستند كه بازگشت نزد پدر و مادر را موجب ميشوند. برای زوجهای جوان، حرفه و پيشه دشوار و وقت گير و قيمتهای سرسام آور پرستاران بچه تمام وقت ... خانوارهای چند نسلی را تبديل به راه حلی عملی و ايده آل ميكنند.
اين ترتيب و سامان جديد زندگی يك محيط سالم، مطمئن و هماهنگ خانوادگی را به اعضاء عرضه ميكند، همراه با مواهبی ديگر كه آنرا همراهی ميكند. به قول فورمن : " يكی از عمده ترين مواهب همدمی و هم نشينی و مصاحبت است. " مردم وقتی پر تعداد و همراه با اولياء و اطفال خود زير يك سقف زندگی ميكنند، احساس تنها و بی كسی نميكنند"، فورمن ادامه ميدهد، " اگر روابط ميان افراد خانواده گرم و صميمی باشد، محيطی گرم پديد می آيد كه به همه روحيه ميدهد، و برای زمانهايی كه شخص نياز به پشت گرمی و تعلق به يك مجموعه برای پشتيبانی دارد، يا از مراحل بحرانی در زندگی گذر ميكند يا به نصيحت و راهنمايی احتياج دارد، زندگی خانواری نقشی اساسی در زندگی همه دارد."
سبك كردن بار
بديهی است يكی از مزايای عمده، خصوصا در اين دوران، امتياز مالی قضيه است. با قيمت املاك و واحدهای مسكونی كه بطور سرسام آور در آمريكا در حال افزايشند، با اوليای خود زيستن تصميم مالی عاقلانه ايست. اين امر بويژه برای زوجهای جوان در ابتدای زندگيشان، يا يك ولی تنها (يك پدر يا مادر مطلقه يا بيوه) كه با درآمد اندك خود دست بگريبان است، صدق ميكند.
فورمن ميگويد : " با آن همه اعضای يك خانوار زير يك سقف، بشرط اينكه همه به درآمد جمع كمك كنند، بسياری از مشكلات مالی مانند اقساط خانه، اجاره، و قبوض گوناگون ... حل يا سبكتر ميشوند. بعلاوه اصل ديگريست كه ميگويد تهيه غذا برای پنج نفر بهمان قيمت در می آيد كه برای دو نفر."
فرهنگ نيز نقش عمده و ذيقيمتی را در خانوارهای چند نسلی ايفا ميكند. همانطور كه در بسياری خانوارهای جهان عرب ميبينيم، حضور نسل سالمند در خانوار ميتواند نكات پر ارزشی از فرهنگ ملی و سنن و ارزشها را در خانه در اختيار نسل جوان قرار دهد؛ سرمايه ای عظيم برای فرزندان و نوادگان كه در غير اين صورت از اين ارزشها محروم ميماندند.
نورا می گويد: " بچه های من از ارزشهای فرهنگی فراوانی بهره مند ميشوند كه پدر و مادر بزرگشان به آنها منتقل ميكنند، كه شايد من وقت و حوصله انجام آنرا نداشتم؛ مانند مثلا زبان [عربی]، انواع غذاهای سنتی، افسانه های ملی، و خوراك های فرهنگی ديگر، و مهمتر از همه انتقال باورهای مذهبي."
تنگی جا
البته در مقابل مزايای خانوارهای چند نسلی، برخی مسايل و مشكلات مربوط به آن را نبايد از ياد ببريم. از همه مهمتر نياز اساسی به خلوت و زندگی خصوصی است. عليرغم مزايای متعدد اين نوع زندگی برای اغلب اعضا، متاسفانه اين نحو زندگی به قيمت از دست دادن خلوت، زندگی خصوصی و يا زمان سكوت و آرامش، تمام ميشود. يك خطر بالقوه ديگر، اختلاف سليقه و تنش در خانه است، زيرا هر نسل پای بند ارزشهای مورد علاقه خود است و مايل است طبق عادات خود زندگی كند.
مصطفی توضيح ميدهد " گاه اين بمعنی چندين آشپز در آشپزخانه است. وقتی بزرگسالان متعددی در يك خانه زندگی ميكنند، معمولا وقتی كار به تصميم گيری ميكشد خود بخود تنش ايجاد ميگردد. بعلاوه گاهی زمانی ميرسد كه احساس ميكنی در خانه خود استقلالت را از دست داده ای و گويی به دوران كودكی ات رجعت كرده اي."
از سوی ديگر مشاركت نكردن بعضی در مسئوليت مالی خود، مورد بالقوه ديگری برای تنش و برخورد است، بويژه وقتی كه كل مسئوليت و بار مالی بدوش سالمندان خانواده می افتد. آنها كه شايد قبلا فكر ميكردند درآمد و ذخيره روزهای پيری خود را --- كه به زحمت هم بدست آورده اند --- برای منظوری غير از فرزندان و نوه های خود خرج كنند. فورمن نيز اضافه ميكند : " بار مالی، در صورتيكه همه اعضاء به قدر سهم خود مشاركت نكنند، ميتواند كمر شكن باشد. اگر نسل ميانی از فرزندان و اوليا خود نگهداری ميكند و خرج آنها را ميدهد، اين ممكن است برای دوران بازنشستگی خودشان سخت باشد يا محروميت ايجاد كند؛ يا ممكن است حتی نتوانند به يك سفر يا تعطيلاتی كه برنامه چيده اند بروند."
تحقيق فورمن نشان ميدهد كه اين ترتيب و سازمان زمانی پاسخ دلخواه ميدهد كه مسبب و عامل ايجاد آن نياز بوده، و نه تنبلی و تن پروری بعضی اعضا؛ و وقتی نسل جوانتر بار اصلی را بدوش ميگيرد. "در بسياری فرهنگ ها، در خانه پدری زندگی كردن و سهيم شدن در خرج خانه نشانه اينست كه جوان بجای فرار از مسئوليت، قبول مسئوليت نموده"، فورمن ميگويد، و ادامه ميدهد، " در ايالات متحده بدنامی زندگی با اوليا بتدريج كم ميشود. بسياری از به اصطلاح بومرنگيان به اوليا خود بسيار مساعدت ميكنند، بقدری زياد كه برخی اوليا براحتی اجازه نميدهند كه فرزندان بزرگسال آنها خانه پدری را ترك كرده از نزد آنها بروند."
مثل اينكه به قول قديمی ها ما نيز بايد بگوييم: هيچ جا بخوبی و مثل خانه نيست.
|
