ادوارد نكفور

اوت 2005

با فکر کردن به باهوشترین افرادی که می شناسید احتمالا چند خصیصه بارزشان را به خاطر می آورید: به احتمال زیاد اين افراد با كمترين تلاش، بالاترين نمره ها را در مدرسه می گرفتند. آنها شغل های خوبی دارند ولی در ارتباط با همكارانشان موفق نيستند. و با اينكه دوستان زیادی دارند، ولی روابط جدی شخصی شان اندک است.

حالا به چند نفر از موفق ترين افراد در زندگی تان فکر کنید و به خصيصه های مشتركی كه آنها با یکدیگر دارند. بی شک، دايره دوستان اين افراد بزرگ و متنوع است. ارتباطات شخصی شان قوی و زندگی خانوادگی شان مملو از افتخار و كاميابی است. آنها نسبت به ديگران، حتی نسبت به كسانی كه تازه ملاقات می كنند، علاقه نشان می دهند. آنها رضايت بيشتری از شغل خود دارند، احترام همسالانشان را برمی انگيزند و به خاطر خوب انجام دادن مسئوليت شغليشان، از سرپرست خود امتياز و ترفيع می گيرند. آنها عواطفشان بدون ریاکاری، احساساتشان بدون نخوت، و اعتماد به نفسشان عاری از هر خودنمایی است.

تفاوت بين اين دو گروه، تفاوت میزان IQ يا ضریب هوشی و چيزی است كه EI يا هوش هيجانی ناميده می شود. هوش هيجانی شيوه ای پذيرفته شده برای ارزيابی موفقيت يك فرد است؛ شیوه ای كه امروزه در آمریکا رو به گسترش است.

هوش هيجانی EI
به طور خلاصه بايد گفت كه تفاوت بین معلومات كتابی و مهارت در زندگی روزمره و ارتباطات افراد، در واقع همان تفاوت بين IQ يا ضریب هوشی و EI يا هوش هيجانی آنهاست. از اواسط سال های 1980 مطالعات روزافزونی در اين مورد انجام می شود كه هيجانات ما، و واكنش بعدی ما نسبت به آنها، چه مقدار در سلامت عمومی و موفقيت ما در زندگی نقش دارند، و به خصوص در سالهای اخیر اين مطالعات به شدت مورد توجه قرار گرفته است. در واقع، مطالعات وسيعی انجام شده تا نشان دهد ضریب هوشی بالا به تنهايی لازمه موفقيت نيست.

دكتر ريچارد بوياتسيز، استاد دانشكده مديريت ودرهد (Weatherhead) در دانشگاه كيس وسترن ريزرو (Case Western Reserve) در كليولند، هوش هيجانی را مجموعه ای از شايستگی ها و توانايی هايی می داند كه ما را قادر می سازد تا " كنترل خود را به دست گيريم و در مورد ديگران نيز آگاه باشيم" . به بيان ساده، هوش هيجانی استفاده هوشمندانه از هيجانات است، و در زمينه حرفه ای به این معناست كه احساسات و ارزش های خود را ناديده نگيريم و تاثیرشان را بر رفتارمان بشناسيم.

دكتر بوياتسيز می گويد كه برای پی بردن به شدت ميزان هوش هيجاني، بايد توجه كنيم كه چقدر "نسبت به ديگران دلسوز و حساس هستيم، و هميشه در نظر داشته باشيم كه بالاترين درجه همدلی، درك کردن افرادی است كه مثل شما نيستند."

ضریب هوشی ما حتی با روند بلوغ مان نسبتا ثابت می ماند، ولی هوش هيجانی می تواند قوی تر شود. دكتر بوياتسيز می گويد، "بسياری از مديران و رؤسا به آن چيزی که می دانند بهتر است عمل نمی کنند، و به اين علت شكست می خورند. وی همچنين اضافه می كند، "با اينكه برای كودكان، در آن سنين، قوی تر كردن هوش هيجانی كار ساده تری است"، حتی بزرگسالان هم می توانند هوش هيجانی را در خود بپرورانند. به عنوان يك بزرگسال، شكوفا كردن توانايی های شناختی مشكل است، اما شما در هر سن و هر مرحله ای از زندگی می توانيد هوش هيجانی خود را پرورش دهيد."

طبيعتا بهتر است كه هر چه زودتر شروع كنيد. كتی كوهن، يك مددكار اجتماعی بالينی در فيرفاكس ويرجينيا، حومه شهر واشنگتن دي. سي. است. از نظر او، كمك به كودكان و نوجوانان جهت پرورش مهارت های اجتماعی قوی بهترين راه است.

كوهن 20 سال است كه به ايجاد كارگاه های مهارتهای اجتماعی برای كودكان - بعضی از آنها فقط سه سال دارند - و نوجوانان می پردازد. وی می گويد، "برخی كودكان می توانند علامت های اجتماعی را به آسانی تشخيص دهند. آنها می توانند بلافاصله موقعيت را سبك سنگين كنند. برای برخی ديگر، ارتباطات اجتماعی (مانند زبان بدن يا حالت های بيانگر صورت) يك زبان متفاوت است."

آموزش مهارت های اجتماعی كوهن در گروه های كوچك و اغلب هميشه با ياری والدين و معلمين صورت می گيرد و شامل تمرين هايی برای برقراری بهتر ارتباطات، حل مسئله، مديريت خشم و استرس و حتی تاثير گذاری مثبت بر ديگران در ملاقات اول است.

كوهن می گويد در يادگيری مهارت های اجتماعی "مشكل اغلب افراد، كنترل هيجانات به طور موثر است." و همانطور كه دكتر بوياتسيز اشاره می كند ناديده گرفتن هيجاناتمان می تواند اثر نامطلوبی بر تندرستي، شادی و سلامت عمومی ما بگذارد؛ بدون اينكه میزان هوش یا سواد ما مهم باشد. خوشبختانه ارتباطات اجتماعی در هر سنی قابل اصلاح است. كوهن می گويد، "حتی من هم گاهی مرتكب خطا می شوم و بايد برای برقرای بهتر ارتباط با ديگران خودم را اصلاح كنم."

هوش هيجانی خود را بيازماييد

مايليد بدانيد كه هيجانات خود را چقدر هوشمندانه به كار می بريد؟

پاسخ های شما به سوالات زير، به شما بينشی در مورد هوش هيجانی تان می دهد. اين سوالها، قسمتی از يك آزمون بزرگ است كه به وسيله دكتر ژان سگال، روانشناس بالينی در جنوب كاليفرنيا و نويسنده كتاب "هوش هيجانی خود را بالا ببريد، يك راهنمای عملی"
(Raising Your Emotional Intelligence, A practical guide; 1997, Owl (Books تنظیم شده است.

به سوالات هر چه سريعتر پاسخ دهيد - برای فكر كردن در مورد پاسخ مكث نكنيد - با كلمات "هرگز"، "به ندرت"، " گاهی"، "بسياری اوقات" و " هميشه" پاسخ دهيد. به سراغ سوالات قبلی نرويد و آنها را تغيير ندهيد.

1- احساس كنار گذاشته شدن يا ناديده گرفته شدن مرا اذيت می كند.

2- وقتی كاری انجام می دهم كه از آن شرمنده ام، آن را می پذيرم.

3- اينكه رفتار يك غريبه با من دوستانه نيست مرا ناراحت می كند.

4- می توانم به ضعف هايم بخندم.

5- به خاطر اشتباهاتم بسيار ناراحت می شوم.

6- می توانم بدون احساس گناه معایبم را بشناسم.

7- وقتی كسی نسبت به من خشمگين می شود تمام روزم خراب است.

8- تصميم گرفتن برايم عذاب آور است يا از آن سربازمی زنم.

9- هيجانات شديد افراد ديگر باعث می شود احساس كنم كنترلی بر امور ندارم.

بنا بر نظر دكتر سگال، هوش هيجانی شما "به اوج ظرفیت خود نزدیک شده" اگر به سوالات فرد پاسخ "هرگز" يا "به ندرت" داده باشيد و به سوالات زوج پاسخ "هميشه" يا "بسياری اوقات".

در اينجا تمرين ساده ای توسط دکتر سگال پیشنهاد شده تا از "يك روش ارتباطی بر پايه تفكر به جای روشی كه احساسات هم در آن دخيل است" استفاده كنيد. برای بيان يك عقيده محكم، به جای اينكه بگوييد "من فكر می كنم ..." عبارت "من احساس می كنم... " را به كار ببريد. دكتر سگال می گويد به اين ترتيب عبارت ما معتبرتر و متقاعد کننده تر خواهد بود، و احتمالا كمتر به نظر خواهد رسید "چيزی می گوييم كه خود اعتقادی به آن نداريم ... و به اين ترتيب ما را از اشتغال ذهنی در مورد نگفتن آنچه که باید می گفتیم و يا گفتن آن به صورت ديگر، رها می كند."